Pisanie prac po niemiecku

Pisanie po niemiecku na poziomie akademickim – czy to praca magisterska po niemiecku, praca licencjacka na germanistyce, Hausarbeit na uczelni w Niemczech, czy krótsze wypracowania po niemiecku – wymaga opanowania stylu, który Niemcy nazywają Wissenschaftssprache. To język precyzyjny, bezosobowy, oparty na rzeczownikach i ściśle uporządkowany. Pomagamy go opanować: konsultujemy plan, przygotowujemy wzorcowe opracowania rozdziałów o charakterze pomocniczym, redagujemy i korygujemy teksty, a także przygotowujemy do obrony w języku niemieckim.

Współpracujemy z germanistami i specjalistami dziedzinowymi, którzy piszą po niemiecku na co dzień. Dzięki temu możemy wesprzeć zarówno studentów filologii germańskiej i lingwistyki stosowanej, jak i osoby studiujące ekonomię, prawo, inżynierię czy nauki społeczne w Niemczech, Austrii lub Szwajcarii.

Jeśli umiesz swobodnie mówić i pisać po niemiecku, ale tekst naukowy wciąż brzmi jak przełożony z polskiego, nie jesteś wyjątkiem. Różnica między poprawnym niemieckim a niemieckim akademickim tkwi w szczegółach: w doborze czasowników, budowie zdań, sposobie przywoływania źródeł i ostrożności w formułowaniu wniosków. Poniżej opisujemy te reguły i pokazujemy, w czym możemy pomóc.

Formy prac po niemiecku – od Hausarbeit do Masterarbeit

W Polsce po niemiecku piszą przede wszystkim studenci germanistyki i lingwistyki stosowanej z językiem niemieckim, a także uczestnicy wymian i programów podwójnego dyplomu z uczelniami niemieckimi. W krajach niemieckojęzycznych system prac pisemnych jest rozbudowany i każda forma ma swoje oczekiwania.

Na germanistyce popularne są prace językoznawcze (analiza kontrastywna, frazeologia, lingwistyka tekstu, glottodydaktyka), literaturoznawcze (literatura niemieckojęzyczna XIX–XXI wieku, motywy polsko-niemieckie) i przekładoznawcze. Szerzej o tym, jak podejść do tematu i struktury, piszemy we wpisie pisanie pracy magisterskiej z germanistyki.

Wissenschaftliches Arbeiten – reguły niemieckiego stylu naukowego

Niemieckie uczelnie przywiązują ogromną wagę do formy. Na wielu wydziałach obowiązują szczegółowe Leitfäden, czyli wytyczne określające marginesy, czcionkę, sposób numeracji i cytowania. Poza formą liczy się styl.

Gliederung, czyli plan dziesiętny

Spis treści (Inhaltsverzeichnis) opiera się na numeracji dziesiętnej: 1, 1.1, 1.1.1. Obowiązuje zasada, że jeśli istnieje podpunkt 2.1, musi istnieć też 2.2. Typowy układ to Einleitung, część teoretyczna, część analityczna, Fazit lub Schlussbetrachtung, Literaturverzeichnis i ewentualnie Anhang. Promotorzy często oceniają samą Gliederung, zanim przeczytają tekst.

Nominalstil i konstrukcje bezosobowe

Język naukowy po niemiecku chętnie zamienia czasowniki na rzeczowniki: zamiast „wir untersuchen, wie…” pisze się „die Untersuchung der Frage, inwiefern…”. Autor unika formy „ich”, zastępując ją stroną bierną, konstrukcjami z man albo formami typu „es lässt sich feststellen”. W niektórych dziedzinach, zwłaszcza w naukach społecznych, forma pierwszej osoby jest coraz częściej akceptowana, ale warto to potwierdzić u promotora.

Konjunktiv I w relacjonowaniu

Referując cudze poglądy bez cytatu dosłownego, stosuje się mowę zależną z trybem Konjunktiv I: „Müller betont, die Methode sei unzureichend”. Dzięki temu czytelnik wie, że to opinia cytowanego autora, a nie Twoja. To jedna z cech, po których recenzent od razu poznaje, czy tekst pisał ktoś obeznany z niemieckim stylem naukowym.

Einleitung i Fazit – początek i koniec, które czyta się najuważniej

Niemiecka Einleitung ma ściśle określone zadania: wprowadza w problem, formułuje pytanie badawcze (Forschungsfrage) i ewentualne hipotezy, uzasadnia wybór tematu, zarysowuje stan badań (Forschungsstand) oraz opisuje metodę i budowę pracy. Fazit nie jest streszczeniem rozdziałów – ma odpowiedzieć na postawione pytanie, wskazać ograniczenia analizy i zaproponować kierunki dalszych badań (Ausblick). Promotorzy często zaczynają lekturę właśnie od tych dwóch części, dlatego powinny być ze sobą wyraźnie powiązane: pytanie ze wstępu musi wrócić w zakończeniu w tej samej formule.

Praca dyplomowa po niemiecku poza germanistyką

Coraz więcej osób pisze po niemiecku na kierunkach niefilologicznych: w ramach wymian z uczelniami w Niemczech i Austrii, na studiach podwójnego dyplomu z zakresu ekonomii, prawa czy inżynierii, a także w polskich programach z językiem niemieckim jako wykładowym. W takich pracach mniej liczy się analiza językowa, a bardziej terminologia branżowa: Betriebswirtschaftslehre ma własny słownik, a prawo niemieckie posługuje się pojęciami, które nie mają dokładnych odpowiedników w polskim systemie. Wtedy pracę prowadzi u nas specjalista z danej dziedziny, a native speaker dba o ostateczne brzmienie tekstu.

Pułapki gramatyczne, na które trafia każdy Polak piszący po niemiecku

• Rodzajniki i deklinacja. Błędny rodzaj rzeczownika pociąga za sobą złe końcówki przymiotników w całej frazie. Szczególnie zdradliwe są rzeczowniki o innym rodzaju niż w polskim (das Mädchen, die Sonne, der Löffel).
• Szyk w zdaniu podrzędnym. Po dass, weil, obwohl, wenn orzeczenie wędruje na koniec. W długich zdaniach naukowych łatwo o tym zapomnieć.
• Przecinki. Niemiecka interpunkcja jest bardziej regularna niż polska: przecinek oddziela zdanie podrzędne i wiele konstrukcji bezokolicznikowych z zu. Błędy interpunkcyjne są w pracach na germanistyce oceniane surowo.
• Rekcja czasowników i przyimków. sich beschäftigen mit, abhängen von, sich beziehen auf – przyimek i przypadek trzeba znać, bo kalka z polskiego zwykle daje błąd.
• Pisownia po reformie. Zasady ß i ss, pisownia wielką literą rzeczowników i znominalizowanych form (das Schreiben, im Folgenden) oraz łączna lub rozdzielna pisownia czasowników.
• Fałszywi przyjaciele. eventuell to „być może”, a nie „ewentualnie” w polskim sensie, das Gymnasium to szkoła średnia kończąca się maturą, a die Rezension to recenzja książki, nie recenzja pracy dyplomowej (das Gutachten).

Zitieren – przypisy, cytaty i Literaturverzeichnis

W humanistyce niemieckiej wciąż popularny jest system przypisów dolnych (Fußnoten), w naukach społecznych i ekonomicznych dominuje zapis autor-rok w tekście (tzw. amerikanische Zitierweise, często w odmianie APA lub Harvard). Każda uczelnia może mieć własny wariant, dlatego zawsze zaczynamy od wytycznych wydziału.

Skróty, które trzeba znać

vgl. (vergleiche) oznacza odwołanie do źródła przy parafrazie, ebd. (ebenda) – to samo miejsce co w poprzednim przypisie, f. i ff. – strona następna i następne, Hrsg. – redaktor tomu. Cytat dosłowny ujmuje się w niemieckie cudzysłowy „…” a pominięcia oznacza nawiasem kwadratowym z wielokropkiem.

Plagiat a parafraza

Niemieckie uczelnie bardzo poważnie traktują samodzielność prac – do Bachelorarbeit i Masterarbeit dołącza się pisemne oświadczenie (eidesstattliche Erklärung lub Selbstständigkeitserklärung). Poprawna parafraza z vgl. i precyzyjne źródło to podstawa. Porządną listę literatury pomoże zbudować wpis o tym, jak ułożyć bibliografię krok po kroku.

Wypracowania po niemiecku i krótsze teksty

Nie każdy tekst po niemiecku to praca dyplomowa. Dużo osób szuka pomocy przy wypracowaniach po niemiecku na zajęciach z praktycznej nauki języka, na lektoracie, w szkole średniej lub przed egzaminem certyfikatowym. Takie teksty mają własne reguły gatunkowe:

• Erörterung – wypracowanie argumentacyjne; w wersji liniowej rozwija jedną tezę, w dialektycznej zestawia argumenty za i przeciw, a na końcu autor zajmuje stanowisko.
• Stellungnahme – krótszy tekst opiniujący, typowy dla egzaminów językowych i matury rozszerzonej.
• Textanalyse i Interpretation – analiza tekstu literackiego lub użytkowego z odwołaniami do konkretnych fragmentów.
• Zusammenfassung – streszczenie, w którym nie wolno dodawać własnej oceny, a czas teraźniejszy jest normą.
• formeller Brief i E-Mail – listy formalne z właściwymi formułami otwarcia i zakończenia.

Przy krótszych formach najważniejsze są spójniki i wyrażenia porządkujące wywód (einerseits … andererseits, darüber hinaus, zusammenfassend lässt sich sagen), poprawny szyk i trafnie dobrane słownictwo. Umiejętność opisania czegoś po niemiecku zwięźle i bez kalk przydaje się później przy pracy dyplomowej. Wzorcowe opracowania krótszych tekstów, także w innych językach, opisujemy na stronie wypracowania na zamówienie.

Obrona pracy magisterskiej po niemiecku i Zusammenfassung

Na germanistyce obrona zwykle odbywa się po niemiecku, a na uczelniach niemieckich przybiera formę Kolloquium lub Disputation: kilkunastominutowej prezentacji wyników, po której komisja zadaje pytania. Warto przygotować klarowny plan wystąpienia, listę możliwych pytań oraz zwroty pozwalające zyskać czas na odpowiedź. Przebieg polskiej obrony opisaliśmy we wpisie ile trwa obrona pracy magisterskiej.

Polska uczelnia wymaga zwykle streszczenia po polsku, a czasem także po angielsku. Streszczenie niemieckie (Zusammenfassung lub Abstract) powinno być napisane zgodnie z niemieckim stylem, a nie przełożone z polskiego. Szukasz inspiracji na temat? Sprawdź zestawienia tematy licencjatów z germanistyki oraz tematy magisterek z filologii germańskiej. Przykłady to choćby Anglizismen in der deutschen Jugendsprache, Das Polenbild in der deutschen Gegenwartsliteratur albo Phraseologismen im Deutschunterricht – eine Lehrwerkanalyse.

Najczęstsze pytania o pisanie po niemiecku

Czy pomagacie przy Hausarbeit na niemieckiej uczelni?

Tak. Potrzebujemy wtedy wytycznych instytutu (Leitfaden), tematu i ewentualnie listy literatury z seminarium. Dopasowujemy formę do konkretnego wydziału.

Czy możecie przejrzeć Gliederung, zanim zacznę pisać?

Tak, to dobry pierwszy krok. Konsultacja planu pozwala uniknąć przebudowy całej pracy po pierwszej rozmowie z promotorem.

Czy przetłumaczycie pracę z polskiego na niemiecki?

Możemy przygotować tłumaczenie akademickie z dostosowaniem terminologii i stylu cytowania. W wielu przypadkach lepszy efekt daje jednak pisanie bezpośrednio po niemiecku na podstawie Twoich materiałów.

Czy korekta obejmuje też zgodność z niemieckimi normami cytowania?

Tak, jeśli zamówisz redakcję pełną. Sama korekta językowa (Korrekturlesen) obejmuje ortografię, gramatykę i interpunkcję, a Lektorat dodatkowo styl i spójność.

Czy pomożecie przy pojedynczym wypracowaniu po niemiecku?

Tak. Przy krótszych tekstach przygotowujemy wzorcowe opracowanie albo poprawiamy Twój tekst z komentarzem wyjaśniającym błędy, co pomaga przy kolejnych zadaniach.

Czy moje dane i treść pracy pozostaną poufne?

Tak. Materiały wykorzystujemy wyłącznie do realizacji zlecenia i nie udostępniamy ich osobom trzecim.